Rodzaj trzonka sprawdzisz po oznaczeniu na żarówce lub w instrukcji lampy. Litera określa sposób mocowania, a liczba wymiar. E oznacza trzonek wkręcany, natomiast G lub GU – wciskany. Przy oznaczeniach E liczba podaje średnicę w milimetrach, a przy G najczęściej rozstaw bolców.
Przed zakupem porównaj także napięcie, maksymalną moc oprawy oraz wymiary bańki. Sama zgodność gwintu nie gwarantuje, że źródło światła zmieści się w kloszu.
Gwinty wkręcane – rodzina E
Trzonki z oznaczeniem E należą do rodziny Edisona. Montuje się je przez wkręcenie w oprawkę. W domach najczęściej spotkasz E27 i E14. Liczba wskazuje przybliżoną średnicę znamionową gwintu w milimetrach, a nie moc żarówki ani jej długość.
| Symbol | Średnica | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| E14 | 14 mm | Lampki nocne, stołowe, kinkiety i żyrandole z małą oprawką |
| E27 | 27 mm | Oświetlenie główne, lampy wiszące, podłogowe i większość domowych opraw |
| E40 | 40 mm | Duże oprawy techniczne, przemysłowe i wybrane lampy uliczne |
E27 to duży, standardowy trzonek spotykany w wielu lampach sufitowych i podłogowych. E14, nazywany małym gwintem, pasuje do mniejszych opraw, często z żarówkami w kształcie świecy lub kulki. E40 jest znacznie większy i zwykle nie występuje w typowych lampach domowych.
Gwinty wciskane – rodzina G i GU
Trzonki G nie mają klasycznego gwintu do wkręcania. Żarówkę osadza się przez wsunięcie bolców w otwory oprawki. Liczba za literą określa zwykle odległość między bolcami w milimetrach. W przypadku GU dodatkowe elementy pozwalają na zabezpieczenie żarówki, a w modelu GU10 źródło światła po wsunięciu przekręca się, zazwyczaj o ćwierć obrotu.
| Symbol | Rozstaw bolców | Napięcie | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| G4 | 4 mm | Najczęściej 12 V | Małe oprawy, oświetlenie meblowe, wnęki i lampki |
| G9 | 9 mm | Zwykle 230 V | Kinkiety, lampy stołowe i nowoczesne żyrandole |
| GU10 | 10 mm | 230 V | Reflektory, plafony i oświetlenie punktowe |
| G13 | 13 mm | Zależnie od oprawy | Świetlówki liniowe oraz ich zamienniki LED |
Najważniejsza różnica dotyczy napięcia. G4 jest często przeznaczony do instalacji 12 V i może wymagać zasilacza. G9 zwykle pracuje przy 230 V, podobnie jak GU10, które można podłączyć bezpośrednio do instalacji sieciowej, jeśli oprawa jest do tego przystosowana.
Spotkasz także oznaczenia takie jak GU5.3, GX53 lub G53. GX53 jest płaskim trzonkiem o rozstawie 53 mm, używanym w wybranych oprawach sufitowych. G53 często występuje w większych źródłach typu AR111, stosowanych w oświetleniu ekspozycyjnym. Przy takich modelach napięcie trzeba sprawdzić w instrukcji, ponieważ nie wynika ono wyłącznie z wyglądu trzonka.
Jak czytać oznaczenie żarówki?
Najprostsza zasada wygląda tak: litera mówi o rodzaju mocowania, a liczba o jego wymiarze. E27 oznacza więc wkręcany trzonek o średnicy około 27 mm. G9 oznacza trzonek wciskany z bolcami oddalonymi od siebie o 9 mm. GU10 wskazuje na mocowanie wciskane i przekręcane, z rozstawem 10 mm.
Nie każde oznaczenie opisuje jednak wyłącznie trzonek. Nazwa MR16 odnosi się do formatu reflektora o średnicy około 16 części cala, a nie do rozstawu bolców. W praktyce żarówki MR16 często mają trzonek GU5.3 i pracują przy 12 V. Dlatego przy zakupie sprawdź pełny symbol, a nie tylko nazwę reflektora.
Szybka ściąga oznaczeń
Przed wyborem źródła światła zapamiętaj trzy podstawowe reguły:
- E – trzonek wkręcany.
- G – trzonek wciskany.
- GU – trzonek wciskany, często z mechanizmem przekręcania.
- Liczba – wymiar w milimetrach, którego znaczenie zależy od rodziny trzonka.
Jak uniknąć pomyłki przy zakupie?
Przed wyjściem do sklepu sprawdź informacje w kilku miejscach. Najpewniejsza będzie stara żarówka, oznaczenie na oprawce albo instrukcja lampy. Jeśli napis jest nieczytelny, zdjęcie trzonka może pomóc w porównaniu, ale nie zastąpi sprawdzenia napięcia.
Zwróć uwagę na następujące parametry:
- Typ mocowania – nie zamieniaj trzonka E na G ani odwrotnie, nawet jeśli żarówka ma podobny kształt.
- Napięcie – żarówki 12 V wymagają właściwego zasilacza i nie mogą być podłączane do oprawy 230 V.
- Maksymalna moc – nie przekraczaj wartości podanej na oprawce, szczególnie w starszych lampach.
- Wymiary bańki – sprawdź, czy żarówka nie będzie kolidować z kloszem lub obudową.
Jeżeli gniazdo jest nadpalone, luźne albo nie masz pewności, jakie napięcie występuje w oprawie, nie próbuj dopasowywać żarówki metodą prób. W takiej sytuacji bezpieczniej skonsultować instalację z elektrykiem.
Najkrótsza zasada brzmi: E27 i E14 wkręca się, G4 i G9 wciska, a GU10 wciska i przekręca. Przed zakupem zabierz starą żarówkę lub zapisz oznaczenie z instrukcji lampy, a następnie sprawdź napięcie i dostępne miejsce w oprawie.
