Wiertło do metalu ma jednolitą, spiralną budowę, gładką zaostrzoną końcówkę i nie ma żądła centrującego ani płytki z węglika spiekanego. Najczęściej wykonuje się je ze stali szybkotnącej HSS, a jego kąt wierzchołkowy wynosi około 118–135 stopni.
Jak rozpoznać wiertło do metalu?
Najłatwiej spojrzeć na końcówkę. Wiertło do metalu tworzą dwa symetryczne ostrza połączone w centralnym punkcie. Nie ma dodatkowego bolca, skrzydeł ani lutowanej płytki. Jego część robocza płynnie przechodzi w spiralne rowki odprowadzające wióry.
Wiertło do drewna ma na czubku charakterystyczne żądło, które pomaga ustawić narzędzie i utrzymać je w osi. Wiertło do betonu wyróżnia się natomiast masywniejszą głowicą, często z widoczną płytką z węglika spiekanego. Te elementy pozwalają odróżnić oba typy od zwykłego wiertła spiralnego do metalu.
Końcówka i spirala – najważniejsze cechy
Końcówka wiertła do metalu jest stosunkowo płaska w porównaniu z ostrzem wiertła do drewna. Typowy kąt wierzchołkowy wynosi 118–135 stopni. Wiertła o kącie około 118 stopni często stosuje się do miękkich metali, takich jak aluminium czy miedź. Wartości bliższe 135 stopni spotyka się w narzędziach przeznaczonych do twardszych materiałów.
Spirala ma regularny, ciągły przebieg i tworzy dwa rowki wiórowe. Ich zadaniem jest odprowadzanie urobku z otworu. Na powierzchni nie powinno być dodatkowych zębów ani szerokich skrzydeł typowych dla niektórych wierteł do drewna.
Przy oględzinach zwróć uwagę na następujące elementy:
- Gładka końcówka – bez centralnego żądła i bez płytki z węglika spiekanego.
- Symetryczne ostrza – spotykają się w centralnym punkcie wiertła.
- Regularna spirala – tworzy rowki odprowadzające metalowe wióry.
- Jednolita konstrukcja – część robocza nie ma wystających skrzydeł ani dodatkowych zębów.
Kolor wiertła a materiał wykonania
Wiertła do metalu najczęściej produkuje się ze stali szybkotnącej HSS. Skrót pochodzi od angielskiego określenia High-Speed Steel. Standardowe wiertło HSS ma zwykle srebrny lub stalowoszary kolor, choć jego powierzchnia może być matowa, polerowana albo szlifowana.
Złoty odcień często oznacza powłokę z azotku tytanu, czyli TiN. Taka warstwa zmniejsza tarcie i może zwiększać odporność powierzchni na zużycie. Nie oznacza jednak, że całe wiertło wykonano z tytanu albo kobaltu.
Wiertła HSS-Co lub HSS-E zawierają domieszkę kobaltu. Mogą mieć ciemniejszy, brązowawy albo lekko niebieski odcień. Kobalt jest składnikiem materiału bazowego, a TiN jest powłoką na powierzchni. To dwie różne cechy, których nie należy utożsamiać.
Sam kolor nie daje pełnej pewności. Tanie wiertło może zostać jedynie pomalowane na złoto, dlatego przed zakupem sprawdź oznaczenia na trzonie lub opakowaniu. Istotne są także jakość szlifu, symetria ostrza i regularność spirali.
Wiertło do metalu, drewna i betonu – porównanie
Poniższa tabela pokazuje cechy, które można sprawdzić bez specjalistycznych narzędzi:
| Typ wiertła | Końcówka | Spirala | Typowy kolor |
|---|---|---|---|
| Do metalu | Gładka, zaostrzona, bez żądła i płytki | Regularne, wąskie rowki do odprowadzania wiórów | Srebrny, szary, złoty lub ciemniejszy zależnie od powłoki i materiału |
| Do drewna | Centralne żądło i często boczne ostrza | Rowki przystosowane do odprowadzania wiórów drewnianych | Najczęściej stalowy, czarny lub powlekany |
| Do betonu | Masywna głowica z płytką z węglika spiekanego | Szersze rowki do odprowadzania pyłu | Zwykle stalowy, szary lub czarny |
Co oznaczają napisy na trzonie?
Jeżeli wygląd nie wystarcza, odczytaj oznaczenia wybite na chwycie albo nadrukowane na opakowaniu. Najczęściej spotkasz następujące skróty:
- HSS – stal szybkotnąca, podstawowy materiał wielu wierteł do metalu.
- HSS-G – wiertło szlifowane, zwykle wykonane z większą dokładnością niż model walcowany.
- HSS-R – wiertło walcowane, produkowane przez formowanie rozgrzanego pręta.
- HSS-Co lub HSS-E – stal szybkotnąca z dodatkiem kobaltu, przeznaczona między innymi do trudniejszych metali.
- TiN – powłoka z azotku tytanu, a nie oznaczenie materiału bazowego całego wiertła.
- DIN 338 – norma odnosząca się do typowych wierteł spiralnych z chwytem walcowym i określająca ich podstawowe wymiary oraz geometrię.
Do zwykłych prac w stali, blasze czy aluminium najczęściej wystarcza wiertło HSS. Przy stali nierdzewnej i innych twardszych materiałach przydatny może być wariant HSS-Co. Niezależnie od oznaczenia narzędzie powinno mieć właściwą geometrię, a jego dobór trzeba dopasować do rodzaju metalu.
Najprostsza zasada rozpoznawania jest taka: brak żądła oznacza, że nie jest to typowe wiertło do drewna, a brak płytki z węglika spiekanego wyklucza typowe wiertło do betonu. Jeśli końcówka jest gładka, symetryczna i połączona z regularną spiralą, najprawdopodobniej masz przed sobą wiertło do metalu.
